Hamilelikte varis neden artar sorusu, gebelik sürecinde bacaklarda belirgin damar genişlemeleri yaşayan birçok kadın tarafından merak edilmektedir. Hamilelik süreci, anne adayının vücudunda dolaşım sistemini doğrudan etkileyen bir dizi fizyolojik değişikliğe zemin hazırlar. Gebelikte varis oluşumu, artan kan hacmi ve hormonal değişimlerin etkisiyle toplardamarların genişlemesi sonucu ortaya çıkan, sık karşılaşılan bir dolaşım durumu olarak tanımlanır.
Gebelik dönemi, toplardamar sisteminin üzerinde binen yükün en üst seviyeye çıktığı dönemlerden biridir. Varis, kanın kalbe geri taşınmasını sağlayan toplardamar kapakçıklarının işlevini tam yerine getirememesi ve damarın genişlemesiyle karakterizedir.
Gebelikte artış gösteren progesteron hormonu, vücuttaki düz kas dokularını gevşetme özelliğine sahiptir. Bu gevşeme etkisi toplardamar duvarlarında da görülür. Damar çeperinin esnemesi ve yumuşaması, kanın damar içinde göllenmesine ve damarların belirginleşmesine neden olur.
Anne adayının vücudu, büyüyen fetüsü besleyebilmek için normalden yaklaşık %30 ila %50 oranında daha fazla kan üretir. Dolaşımdaki bu hacim artışı, damarlar üzerindeki iç basıncı yükselterek kanın kalbe geri pompalanmasını güçleştirir.
Bebek büyüdükçe rahim, karın bölgesinin sağ tarafında bulunan ve bacaklardan kalbe kan taşıyan ana toplardamar (vena cava inferior) üzerine mekanik bir baskı yapar. Bu bası, bacaklardaki kan akış hızını yavaşlatarak damarların genişlemesine yol açar.
Ailesinde venöz yetmezlik öyküsü bulunan kadınlarda, hamilelik döneminde bu sorunun ortaya çıkma olasılığı daha yüksektir. Ayrıca her yeni gebelik, damar sistemine ek bir yük getirdiğinden, sonraki hamileliklerde varis görülme sıklığı artış gösterebilir.
Belirtiler genellikle günün ilerleyen saatlerinde, özellikle ayakta uzun süre kalındığında artar. Bacaklarda ağırlık ve dolgunluk hissi, zonklama tarzında ağrılar, ayak bileklerinde şişlik ve gece krampları en sık bildirilen şikayetlerdir. Cilt yüzeyinde mavi veya mor renkli, kıvrımlı damar genişlemeleri gözlemlenebilir.
Kılcal damar çatlamaları (telenjiektazi), genellikle cilt yüzeyine yakın, ince ve örümcek ağına benzer görüntülerdir. Varis ise daha derindeki ana toplardamarların genişlemesi olup, deri yüzeyinden kabarık ve daha kalın bir yapı sergiler. Kılcal damarlar estetik kaygılara neden olurken, varisler dolaşım sağlığı açısından takip gerektirir.
Varis oluşumu sadece bacaklarla sınırlı kalmayabilir. Karın içi basıncın artması ve hormonal etkiler, vücudun alt kısmındaki diğer toplardamar ağlarını da etkileyebilir.
Gebelikte vulva bölgesindeki damarların genişlemesine vulvar varis adı verilir. Genellikle gebeliğin ikinci veya üçüncü trimesterinde ortaya çıkar. Bölgede dolgunluk hissi ve rahatsızlık yaratsa da, genellikle doğumdan sonraki birkaç hafta içinde kendiliğinden gerileme eğilimindedir.
Varis, anne adayının dolaşım sistemiyle ilgili bir durumdur ve doğrudan fetüsün gelişimi üzerinde olumsuz bir etki yaratmaz. Bebeğin sağlığına yönelik bir tehdit oluşturmasa da annenin konforunu ve hareket kabiliyetini etkileyebilir.
Genişlemiş damarlarda kan akışının yavaşlaması, pıhtı oluşumu riskini (tromboz) artırabilir. Bacakta ani gelişen aşırı şişlik, kızarıklık ve üzerine basmakla oluşan şiddetli ağrı durumunda vakit kaybetmeden bir sağlık kurumuna başvurulmalıdır. Bu durum, yüzeysel damarlarda veya derin toplardamar sisteminde meydana gelebilir.
Tıbbi basınçlı çoraplar, bacak dışından kontrollü bir baskı uygulayarak kanın damar içinde birikmesini önler. Gebeliğin erken dönemlerinden itibaren kullanılan uygun basınçtaki çoraplar, gün boyu konfor sağlar ve damar genişlemesini sınırlar.
Sol yan yatış pozisyonu, rahimden kaynaklanan basının vena cava inferior üzerindeki etkisini azaltır. Bu sayede bacaklardan kalbe giden kan akışı daha sağlıklı bir şekilde devam eder.
Yer çekiminin etkisiyle bacaklarda biriken kanın boşalması için ayakların altına yastık koyarak yükseltilmesi, venöz dönüşü hızlandırır ve ödem oluşumunu azaltır.
Bacaklara aşağıdan yukarıya doğru uygulanan soğuk su duşları, damarların büzülmesini ve canlanmasını sağlayarak geçici rahatlama sunar. Sıcak su ise damarları genişletebileceğinden kaçınılmalıdır.
Kabızlık, ıkınma sırasında karın içi basıncı artırarak toplardamar sistemini zorlar. Lifli gıdalar ve yeterli sıvı tüketimi, bu baskının önüne geçerek varis ve hemoroid riskini azaltır.
Gebelikte oluşan varislerin büyük bir kısmı, doğumdan sonraki 3 ila 12 ay içinde hormonların normale dönmesi ve kan hacminin azalmasıyla birlikte kendiliğinden küçülür veya kaybolur. Ancak yapısal hasar gören damarlar kalıcı olabilir.
Doğumun üzerinden bir yıl geçmesine rağmen kaybolmayan, ağrı yapan veya estetik açıdan rahatsızlık veren varisler için tıbbi değerlendirme yapılabilir. Emzirme döneminin tamamlanması veya hormon dengesinin oturması, tedavi planlaması için genellikle uygun bir zamandır.
Bacakları yüksekte tutmak, düzenli yürüyüşler yapmak ve tıbbi varis çorapları kullanmak ağrının hafifletilmesine yardımcı olur.
Damar genişlemesi riskine karşı, gebeliğin başından itibaren veya şikayetlerin ilk hissedildiği dönemden itibaren kullanımı önerilebilir.
Varis genellikle normal doğuma engel teşkil etmez. Vulvar varis varlığında dahi çoğu zaman normal doğum güvenle gerçekleştirilebilir.
Bazı rahatlatıcı jeller kullanılsa da herhangi bir ürün kullanmadan önce içerik onayı için mutlaka takip eden hekime danışılmalıdır.
Yürüyüş, bacak kas pompasını çalıştırarak kanın kalbe dönmesini sağlar ve varis oluşumunun ilerlemesini yavaşlatır.
Evet, yüksek ısı damarların daha fazla genişlemesine neden olarak şikayetleri artırabilir. Ilık su tercih edilmelidir.
Gün boyu ayakta kalmanın getirdiği kan birikimi ve ödem, akşam saatlerinde dokuların gerilmesine ve krampların oluşmasına yol açar.
Bu makale, yalnızca bilgilendirme amaçlı hazırlanmıştır. Sağlık durumunuzla ilgili kesin tanı, tedavi veya kişisel öneriler için mutlaka bir sağlık meslek mensubuna başvurmanız gerekmektedir.
