İçerikler
Renkli Doppler ultrasonografi, hareket eden kan hücrelerinden geri dönen ses dalgalarındaki frekans değişimini kullanarak damar içindeki kan akımını değerlendiren bir ultrason tekniğidir. Kan akımına ilişkin bilgiler standart gri ölçekli ultrason görüntüsünün üzerine renklerle eklenir.
Bu yöntemle yalnızca damarın anatomik görünümü değil, kanın damar içindeki hareketi de incelenebilir. Damarın açık olup olmadığı, akım hızındaki değişiklikler ve bazı durumlarda damar içindeki daralma veya pıhtıyla uyumlu bulgular değerlendirilebilir. Vasküler ultrason, atardamar ve toplardamarlardaki tıkanıklıkların ve kan pıhtılarının araştırılmasında kullanılan yöntemlerden biridir. Renkli Doppler tek başına bir görüntüden ibaret değildir. Gerektiğinde spektral Doppler gibi tekniklerle belirli bir damardaki akım hızı ve dalga biçimi de ölçülebilir.
Doppler ultrasonun çalışma prensibi, ultrason probundan gönderilen ses dalgalarının hareket eden kan hücrelerine çarpıp farklı bir frekansla geri dönmesine dayanır. Cihaz bu değişimi analiz ederek kanın hareketi hakkında bilgi üretir.
Ekranda genellikle prob yönüne doğru ve probdan uzaklaşan akımlar farklı renklerle gösterilir. Yaygın renk ayarlarında bir yön kırmızı, karşı yön mavi olarak görüntülenebilir. Ancak cihazın renk haritası değiştirilebildiği için “kırmızı her zaman atardamar, mavi her zaman toplardamar” şeklinde bir yorum doğru değildir.
Renk tonlarındaki değişiklikler ve spektral ölçümler akım hızının ve düzeninin değerlendirilmesine yardımcı olabilir. Yine de görüntüde görülen tek bir renk değişikliği doğrudan damar tıkanıklığı tanısı anlamına gelmez; sonuç tüm ultrason bulguları ve klinik bilgilerle birlikte yorumlanır.
Renkli Doppler ultrasonografi, kan dolaşımının değerlendirilmesi gereken birçok durumda kullanılabilir. Bacak toplardamarlarında derin ven trombozu (DVT) şüphesi, toplardamar yetmezliği ve varis değerlendirmesi bunlardan bazılarıdır. Venöz ultrason, şüpheli venöz pıhtının araştırılmasında yaygın olarak kullanılan ilk görüntüleme yöntemleri arasındadır. Boyundaki karotis damarları, kol ve bacak atardamarları ve belirli karın damarları da Doppler ultrasonla değerlendirilebilir. Periferik arter hastalığında Doppler, atardamarlarda kan akımının kısıtlandığı bölgelerin belirlenmesine yardımcı olabilir.
Tetkik ayrıca bazı organlardaki kanlanmanın, damar yapılarının ve belirli kitlelerin damar özelliklerinin değerlendirilmesine yardımcı olabilir. Ancak renkli Doppler her hastalık için tek başına yeterli bir tanı yöntemi değildir. Bulgulara göre farklı ultrason teknikleri, BT anjiyografi, MR anjiyografi veya başka incelemeler gerekebilir. Baş dönmesi, bacak ağrısı veya şişlik gibi tek başına özgül olmayan belirtilerin bulunması da herkese otomatik olarak Doppler yapılması gerektiği anlamına gelmez. İnceleme gerekliliği hastanın öyküsü, muayene bulguları ve olası hastalık açısından taşıdığı risklere göre belirlenir.
Gebelikte Doppler ultrason, gerekli görülen durumlarda bebeğin, plasentanın ve göbek kordonunun kan dolaşımı hakkında bilgi edinmek için kullanılabilir. Göbek kordonundaki umblikal arter gibi bazı damarlardaki kan akımının değerlendirilmesi özellikle fetal gelişme geriliği gibi belirli klinik durumlarda önem taşıyabilir. Örneğin fetal büyüme kısıtlılığı bulunan gebeliklerde umblikal arter Doppler bulguları plasentanın dolaşım fonksiyonu hakkında bilgi sağlayabilir ve gebelik takibinin planlanmasına katkıda bulunabilir.
Ancak renkli veya spektral Dopplerin her gebelikte belirli haftalarda mutlaka yapılması gereken bağımsız bir tarama testi olduğu düşünülmemelidir. Kullanım amacı ve zamanlaması gebeliğin özelliklerine ve tıbbi gerekliliğe göre değişir. Ultrason iyonlaştırıcı radyasyon kullanmaz ve tanısal ultrasonun gebelikte bilinen zararlı fetal etkisi gösterilmemiştir. Buna rağmen ACOG ve AIUM, gebelikte ultrasonun tıbbi gereklilik doğrultusunda ve mümkün olan en düşük uygun akustik çıkışla, gerekli süreyle sınırlı tutularak kullanılmasını önerir. Doppler modlarında da bu ilke önemlidir.
İncelenecek bölgeye göre hasta muayene masasında uygun pozisyona alınır. Cilt üzerine ultrason dalgalarının iletimini kolaylaştıran jel sürülür ve ultrason probu bölge üzerinde hareket ettirilir. Önce damar veya incelenen anatomik yapı standart ultrason görüntüsüyle değerlendirilebilir. Ardından renkli Doppler açılarak kan akımının dağılımı incelenir. Gerekirse spektral Doppler kullanılarak belirli noktalardaki akım hızları ve dalga biçimleri kaydedilir.
İnceleme sırasında cihazdan kan akımına karşılık gelen ritmik sesler duyulabilir. Bazı damarların daha iyi görüntülenebilmesi için probla hafif basınç uygulanması veya hastadan kısa süre nefesini tutması istenebilir. Tetkik genellikle cerrahi bir işlem gerektirmez. Bununla birlikte özellikle ağrılı veya hassas bir bölgeye probla basınç uygulanması kısa süreli rahatsızlık oluşturabilir. İşlem süresi de incelenecek damarların sayısına, bölgeye ve klinik soruya göre değişir; herkes için geçerli sabit bir süre bulunmaz.
Renkli Doppler ultrasonografi ağrılı mıdır?
Çoğu renkli Doppler incelemesi ağrısız veya hafif rahatsızlıkla tamamlanır. Cilde jel sürülür ve prob incelenecek bölge üzerinde hareket ettirilir. Hassas veya ağrılı bir bölge inceleniyorsa probun basıncı kısa süreli rahatsızlık oluşturabilir.
Renkli Doppler radyasyon içerir mi?
Hayır. Renkli Doppler ultrasonografi ses dalgalarıyla çalışır ve X ışını gibi iyonlaştırıcı radyasyon kullanmaz.
Gebelikte renkli Doppler bebeğe zarar verir mi?
Tanısal ultrason ve Doppler incelemelerinde bilinen bir fetal zarar gösterilmemiştir. Bununla birlikte gebelikte Doppler tıbbi bir gerekçeyle, eğitimli sağlık profesyonelleri tarafından ve gerekli görüntüyü sağlayan en düşük uygun maruziyetle kullanılmalıdır.
Renkli Doppler çekimi ne kadar sürer?
İnceleme süresi bakılan bölgeye ve araştırılan soruna göre değişir. Küçük bir damar alanının değerlendirilmesiyle iki bacağın tüm damarlarının veya karın damarlarının incelenmesi aynı süreyi gerektirmez. Bu nedenle herkes için geçerli kesin bir süre vermek doğru değildir.
Renkli Doppler için aç olmak gerekir mi?
Her zaman değil. Boyun, kol ve bacak damarlarının birçok incelemesinde açlık gerekmezken bazı karın ve abdominal damar tetkiklerinde açlık istenebilir. İnceleme öncesinde görüntüleme biriminin verdiği hazırlık talimatları esas alınmalıdır.
Dopplerde kırmızı ve mavi renkler ne anlama gelir?
Renkler kanın oksijenli veya oksijensiz olduğunu göstermez. Temel olarak kan akımının ultrason probuna göre yönünü ve akım özelliklerini ifade eder. Cihazdaki renk haritasına göre kırmızı ve mavinin temsil ettiği yönler değiştirilebilir.
Bacak damarlarında pıhtı için renkli Doppler kullanılır mı?
Evet. Venöz ultrason ve Doppler, özellikle derin ven trombozu şüphesinin değerlendirilmesinde sık kullanılan görüntüleme yöntemlerindendir. Sonucun yetersiz veya belirsiz kaldığı durumlarda klinik değerlendirmeye göre ek inceleme gerekebilir.
